john lennon muur praag

Graffiti, geheime politie en John Lennon

Een dagelijkse strijd tussen activisten en politie. Elke nacht kalkten activisten nieuwe leuzen op de John Lennonmuur in Praag. Elke dag boende de politie de muur weer schoon. Nog steeds is de John Lennonmuur een verzamelplaats, maar tegenwoordig vooral voor toeristen die de kleurrijke graffitikunst op deze bijzondere plek in Praag komen bewonderen.

foto: de muur in 2019

Van vrije expressie naar gereguleerde kunst

Tot 2019 mocht iedereen leuzen, tekeningen of zijn naam op de muur zetten. Sindsdien is dat veranderd: alleen professionele streetart-kunstenaars hebben nu toestemming om een bijdrage te leveren. Symbool van vrede en protest na de val van het communisme.

Na de val van het communisme veranderde de John Lennonmuur langzaam van een historisch monument en symbool van vrede naar een populaire toeristische attractie. Het is zelfs uitgegroeid tot de meest ‘Instagramwaardige’ plek in Praag.

Het kat-en muisspel van graffiti en onderdrukking

Na de moord op John Lennon in 1980, veranderde dit stuk muur in Praag van de ene op de andere dag in een kunstwerk met een politiek tintje. Protestleuzen werden 's nachts op de muur gekalkt met bijbehorende graffiti-kunst. Overdag kalkte de politie van Praag de muur weer wit en 's nachts kwamen de graffiti-kunstenaars weer terug. Het was een kat en muisspelletje. De muur groeide uit tot een symbool van protest tegen het totalitaire regime.

Oorsprong en functie van de John Lennonmuur

In het Tsjecho-Slowakije van de jaren tachtig, stond de muziek van de Beatles symbool voor vrede en vrijheid. Het luisteren naar hun muziek gaf een gevoel van verbondenheid met het vrije westen, een vrijheid die de Tsjechen niet hadden. Na de moord op Lennon, tekende iemand op de muur een portret van Lennon en schreef daarbij een aantal songteksten. Niet alleen het bekladden van een muur, maar vooral de verwijzing naar de westerse maatschappij was verboden. De muur werd een verzamelplaats voor jonge muziekliefhebbers, muziek door het regime verboden om naar te luisteren.

Stil protest en meer dan een eerbetoon

Er zijn weinig muurschilderingen die zo vaak zijn overgeschilderd als de beeltenis van John Lennon. De verf was nog niet droog of de politie verwijderde de tekening weer. De leuzen op de muur hadden aanvankelijk geen politieke bedoeling maar naarmate de politie harder optrad veranderde de inhoud. Het was een stil protest met heel veel betekenis voor vooral de jongeren in de stad. Veel toeristen denken dat het alleen om Lennon gaat maar zij kennen de geschiedenis niet. Voor de echte, nu veelal oude Pragenaar, is het zoveel meer dan een eerbetoon.

Praag_john-lennon-muur

Restauratie en verlies van originele graffiti

De muur, omringt een klein kloostercomplex dat behoort aan de Ridders van de Orde van Malta, was aan een opknapbeurt toe. De kloosterorde zette zich samen met de in 1998 opgerichte John Lennon Peace Club in voor de restauratie van de muur. Lennons buste werd vervangen door een groter beeld. Helaas ging het grootste deel van de oorspronkelijke graffiti verloren tijdens de werkzaamheden.

Verbod op ongeautoriseerde graffiti en streetart

Vanaf zomer 2019 mocht niemand zonder toestemming een bijdrage op de John Lennonmuur schrijven. De muur als symbool voor de vrede was op de achtergrond geraakt omdat toeristen steeds meer ongepaste leuzen neerkladden. In plaats daarvan wordt aan professionele kunstenaars gevraagd om muurschilderingen te maken. Het eerbetoon zal blijven maar nu op een artistieke manier.

Kunstenaars vieren 30 jaar vrijheid

In maart 2019 kregen internationale kunstenaars toestemming om een muurschildering te maken omter viering van 30 jaar vrijheid. Zij portretteerden Vaclav Havel en John Lennon en voegden in verschillende talen leuzen toe over vrede en vrijheid. Drie weken later beschilderden milieuactivisten de muur volledig vol met ecologische slogans. Dat was ook weer snel voorbij want op 1 mei, de nationale feestdag van liefde en arbeid, spoot een graffiti-kunstenaar een groot portret van John Lennon, maar ook dit had geen lang leven.

Wall Is Over: symbolisch wit

In 2014 was iets dergelijks gebeurd. Toen kalkten een groep studenten van de kunstacademie de muur helemaal wit en voegden een slogan toe: Wall Is Over, een woordspeling op War Is Over. Het publiek beschilderde de muur opnieuw met afbeeldingen van Lennon en voegden teksten van Beatles songs toe.

Nieuwe regels voor de John Lennonmuur

De stad Praag heeft duidelijke regels opgesteld om het karakter van de muur te beschermen: • Spuiten van graffiti, posters en andere schade is verboden. • Privéberichtjes mogen alleen met krijt of pen geschreven worden op speciaal aangegeven plekken.
• Straatmuzikanten en bedelaars zijn niet langer toegestaan bij de muur. Alleen spontane muziekuitvoeringen die bijdragen aan de boodschap van vrede zijn welkom.

foto: de muur in 2016

Chronologie van de John Lennon-muur

In 1980, na de dood van John Lennon veranderde de muur van het complex van de Ridders van de Orde van Malta in een spontaan kunstwerk waarop politiek getinte leuzen verschenen.
Op 17 november 2014, exact vijfentwintig jaar na de Fluwelen Revolutie, werd de muur wit geverfd en voorzien van drie woorden: Wall is Over. Aanvankelijk deed de Maltezer Orde aangifte van vandalisme, maar trok dit later in. De slogan bleef op de muur staan maar in gewijzigde vorm: War is Over, naar de de song Happy Xmas van John Lennon.

In maart 2019 verschenen portretten Vaclav Havel en John Lennon op de muur ter herinnering aan dertig jaar vrijheid.

Op 22 april 2019 (Dag van de Aarde) werd de muur opnieuw helemaal overgeschilderd. Deze maal door de actiegroep Extinction Rebellion met de slogan: Klimaticka nouze, klimaat in nood. Aan voorbijgangers werd gevraagd hun klimaatboodschappen op de muur te schrijven.

In juli 2019 verscheen er een gele regenjas op de muur. Een jas gedragen door de Marco Leung Ling-Kit toen hij protesteerde tegen de uitleveringwet tussen China en Hongkong. Hij werd als dodelijk slachtoffer het symbool van de demonstraties In Hong Kong.

Vanaf de zomer van 2019 mogen alleen nog professionele kunstenaars een bijdrage op de muur leveren.

Bereikbaarheid en locatie van de John Lennonmuur

Je kunt de John Lennon muur vinden op een pleintje in het Malá Strana district in Praag. Dit was ooit een rustig pleintje maar is nu ontdekt door de toeristen en de gidsen die rondleidingen organiseren. Neem metrolijn A naar Malostranská station, of tram 22 en stap uit op Velkoprevorské námìstí of Malostranské námìstí halte.
Adres van de muur: Velkoprevorske namesti, Mala Strana, Praag

Dit is deel 5 in een serie over street art in verschillende steden in Europa

1. Eindhoven: 3x street art van Studio Giftig
2. Eindhoven: Berenkuil Street Art voor iedereen
3. Athene: Street Art in de wijk Gazi
4. Athene: Loukanikos de oproerhond
5. Praag: John Lennonmuur van vrije expressie naar gereguleerde kunst

De muur vóór 2019, toen iedereen er op mocht schrijven en tekenen