www.praag-nu.nl gebruikt cookies!

De websites van Stedenman gebruiken cookies (o.a. van Google) om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services.

Klik op "Ja, ik ga akkoord!" om cookies te accepteren en de website volledig te gebruiken, of lees hier meer informatie voor een gedetailleerde beschrijving van de soorten cookies en te kiezen of u deze cookies wilt accepteren tijdens een bezoek aan deze site.
praag-karelsbrug-foto-dennis-farokarelsbrug-praagpraag-moldaupraag-winterpraag-karelsbrug-foto-dennis-faro

Van Tuzex winkels naar shopping paradijs

Tuzex-winkels in het communistische Praag boden een glimp van westerse luxe. De naoorlogse welvaart in het Westen leidde tot een consumptiemaatschappij. Deze trend werd opgepikt door het Oostblok en ook de inwoners van het socialistische Tsjechoslowakije wilden luxe goederen. Door de staat gerunde Tuzex-winkels, die alleen Tuzex-valuta accepteerden, verkochten luxe goederen die niet verkrijgbaar waren bij reguliere winkels.

Praag_museum_communism_winkel.jpg

De enige manier om Tuzex te krijgen, was door harde valuta te wisselen bij de Internationale Bank in Praag. In tegenstelling tot echte valuta werd Tuzex valuta niet ondersteund door de Federale Reserve. Bovendien was Tuzex geen betaalmiddel in andere winkels. Aangezien bijna iedereen in Tsjechoslowakije deze luxe goederen wilde hebben, ontstond er een levendige handel in Tuzex-kronen. Het was niet legaal, maar ook niet illegaal. De door de staat gerunde Tuzex winkels waren open van 1957 tot 1992 en de betaling vond plaats met Tuzex-vouchers die een officiŽle parallelle valuta vertegenwoordigden.

Tuzex winkels in het communistische Praag
Tuzex winkels waren een 'paradijs' voor Tsjechoslowaken, geen lege schappen maar een overvloed aan handelswaar uit het Westen: likeuren, sigaretten en kleding, en in het bijzonder spijkerbroeken die begin jaren zestig mode werden. Populair waren ook de in eigen land geproduceerde goederen van hoge kwaliteit die bedoeld waren voor export en niet verkrijgbaar in gewone winkels. Winkelen in Tuzex winkels was duur vanwege de hoge wisselkoers. Aanvankelijk kon alleen harde valuta worden gebruikt. Later werd hier ook Tsjechoslowaaks geld geaccepteerd in ruil voor Tuzex-coupons.

Tegenstrijdig met de communistische ideologie
Deze door de staat gerunde Tuzex-winkels ondermijnden de officiŽle Marxistisch-Lenin ideologie, die propageerde dat het communistische leiderschap het klasseverschil zou wegvagen. Deze winkels vergrootten juist het verschil tussen het dagelijks leven in het westen en het leven in het oostblok. Bovendien verdeelden deze winkels de bevolking in bevoorrechte groepen, degenen die zich artikelen konden veroorloven die niet op de binnenlandse markt te koop waren en degenen die dat niet konden. Als het proletariaat iets bij de Tuzex winkel wilde kopen, moesten ze Tuzex-bonnen hebben. Dit leidde tot de opkomst van een zwarte markt waar illegaal westerse goederen en harde valuta werden uitgewisseld.

De zwarte markt
Harde valuta werden ingewisseld voor Tuzex bonnen die nodig waren om producten te kopen die niet in gewone winkels verkrijgbaar waren. Als iemand twintig dollar ontving voor een dienst aan een toerist of als loon verdiend in het buitenland, konden deze dollars bij de staatsbank worden ingewisseld voor honderdzestig Tuzex. Maar wanneer ditzelfde bedrag op de zwarte markt werd gewisseld, bracht het achthonderd Tsjechoslowaakse kronen op. Dit was gelijk aan het maandloon van een winkelbediende.

Gewone mensen bezaten nooit buitenlands geld, maar politici, diplomaten, en congresafgevaardigden ontvingen grote sommen vreemde valuta voor hun diensten wanneer ze naar het buitenland gingen of buitenlandse gasten ontvingen. Hotelpersoneel pikte vaak een graantje mee, door geld te wisselen van toeristen. Vaak deden ze dat in de lift van het hotel wanneer ze de gasten naar hun kamer brachten. Overal in het hotel waren verklikkers en niemand wist precies of je naaste collega er misschien ook een was, daarom vond het wisselen van geld plaats in de ift

Praag_museum_communism_tuxez_bon.jpg

Harde valuta goed voor de schatkist
In 1957 richtte de Communistische Partij Tuzex-winkels op, een afkorting van Tuzemskż export (binnenlandse export). Het doel was om harde valuta bij de burgers weg te halen en in de schatkist van de staat te stoppen. Vooral populair waren Amerikaanse dollars en West-Duitse marken. Dit waren stabiele valuta en gekoppeld aan de internationale goudstandaard, in tegenstelling tot de Tsjechoslowaakse kroon.

De belangrijkste bron van harde valuta in Tsjecho-Slowakije waren familieleden die in het buitenland woonden en geld naar hun families stuurden. Andere bronnen waren buitenlandse toeristen die Praag en Tsjechoslowakije bezochten en Tsjechoslowaken die voor werk naar het buitenland gingen, met toestemming van de communistische partij natuurlijk, zoals musici en balletdansers.

Fluwelen revolutie en verandering van winkelgewoonten
De Fluwelen Revolutie in 1989 maakte een einde aan de Tuzex winkels. De consumptiemaatschappij veranderde het winkelgedrag dramatisch. Tot 1989 waren winkelcentra onbekend en deden de kleine winkels goede zaken. Er waren in de communistische tijd drie warenhuizen in Praag: Kotva en Bila Labut en Maj. De eerste twee bestaan nog steeds.

Toen het communistische regime gevallen was, wilden grote buitenlandse supermarktketens de markt veroveren. De Franse supermarkt Carrefour kwam in 1998 op de markt en opende 11 hypermarkten, maar sloot enkele jaren later de deuren omdat de Tsjechen nog niet klaar waren voor de vrije markt. In 2006 trok Carrefour zich terug uit de Tsjechische markt en nam het Britse Tesco het over. Tesco is nog steeds een van de toonaangevende supermarkten in Praag.

In 1996 was Myslbek het eerste winkelcentrum dat geopend werd. Met zo'n twintig winkels is het vrij klein in vergelijking met Westfield Chodov Shopping Centre met 272 winkels of Palladium met 200 winkels. Postcommunistisch Praag is een waar winkelparadijs met vijftien grote winkelcentra, de meeste in de buitenwijken.

Ruime openingstijden, van 9.00 uur 's ochtends tot 21.00 uur' s avonds, zeven dagen per week betekent dat shoppen niet gepland hoeft te worden. Vijftien winkelcentra klinkt misschien veel, maar de bevolking van Praag is 1.200.000. Elk winkelcentrum bedient 80.000 mensen.

foto's Marianne Crone en Wiki Commons

Reageer op dit artikel
Mail de redactie
Share dit artikel op Facebook!
Tweet dit artikel op Twitter!
Deel dit artikel!


Herfst in Praag

Wandeling door Praag, de prachtige hoofdstad van TsjechiŽ. Beelden van bezienswaardigheden als de Karelsbrug en de St.Vitus-kathedraal.